Zorgplanning en voorbereiding van de laatste fase.
De meeste ouderen laten de ouderdom en de terminale fase over zich heen komen. Dat heeft zijn vóórs en tegens, maar mijn ervaring is dat het in de thuissituatie voor de naasten fijn is als er tijdig een aantal zaken met de oudere is doorgenomen. Vooral als er geen levenstestament is. Maar zelfs als er een levenstestament is, is dat aan te raden, daar deze vaak langer geleden opgesteld is en de visies hierover veranderd kunnen zijn. Dat geldt helemaal als de dood echt in het zicht komt.
Het tijdig bespreken van de volgende zaken is daarom aan te bevelen:
a) de wensen t.a.v. medische behandelingen;
b) de wensen t.a.v. laatste fasen en het afscheid;
c) de (geloofs)waarden, de zorgen en overige verlangens van de stervende.
Wensen ten aanzien van medische behandelingen.
Een behoorlijk deel (ca 1/3) van de 65plussers heeft functieverlies na ziekenhuis opname en dus verlies van kwaliteit van leven. Tot wanneer wil de oudere opgenomen worden? Bedenk dat zorgverleners automatisch iemand laten opnemen als de situatie ernstig genoeg is. Dus als de oudere dat op een gegeven moment niet meer wil, moet dat iedereen van tevoren duidelijk gemaakt worden. Hetzelfde geldt met betrekking tot behandeling van infectieziektes: tot wanneer wil je antibiotica blijven geven bij een blaasontsteking, longontsteking, etc.? En hoe staat de oudere tegenover palliatieve sedatie of bewust stoppen met eten en drinken?
Wensen t.a.v. de laatste fasen en afscheid Voor de meeste mensen beginnen bepaalde zaken pas te leven als de dood in zicht komt. Ik heb het dan over zaken als de gewenste plaats van sterven, digitale nalatenschap, iemands wensen over de uitvaart of over bezoek in de stervensfase. Het is voor de nabestaanden zo fijn als dat bekend is!
De (geloofs)waarden, behoeften, zorgen en verlangens van de stervende Als de laatste fase nadert, is het belangrijk dat je weet wat er bij de oudere speelt, vooral zijn of haar zorgen, angsten en verlangens. Wat is belangrijk aan het worden? Welke geloofswaarden spelen er t.a.v. het einde? Waar ziet de oudere tegen op of maakt hij of zij zich zorgen over? Van wie zou de oudere nog afscheid willen nemen of wat zou hij of zij nog graag één keer gedaan willen hebben? Het is echt fijn voor de naasten als dat allemaal helder is, zodat daar zoveel mogelijk rekening mee gehouden kan worden. Bespreek het dan ook met zorgverleners en de huisarts.
Oriënteer je daarnaast op vrijwilligers die willen waken of helpen Er worden steeds minder uren geïndiceerd in de zorg en de palliatieve zorg is vaak maximum twaalf en soms ook minder uren per dag. Je zal dus als familie zelf ook een deel van de zorg op je moeten nemen als het sterven thuis gaat plaatsvinden. Dat is vaak emotioneel en fysiek belastend. Oriënteer je daarom tijdig op de beschikbaarheid van vrijwilligers via de VPTZ, Vrijwilligers Palliatieve Terminale Zorg, een landelijke organisatie met in elk dorp wel een lokale tak. Op velerlei gebied kunnen die hulp bieden.
Enkele praktische aspecten en tips voor wanneer de laatste fase in zicht komt.
De laatste fase kan zich soms heel snel aandienen. Daarom is het aan te bevelen om tijdig een aantal spullen in huis te hebben of te weten welke voorzieningen in deze fase handig zijn.
Opbergmap om relevante informatie bij de hand te hebben.
Zorg dat er een grote ordner of opbergmap is, waardoor de volgende stukken te vinden zijn: - BSN-nummer patiënt - telefoonnummers van huisarts, apotheek en andere zorgverleners - de eventuele medische wilsverklaring, niet-reanimatie- of euthanasieverklaring - de meest recente medicijnenlijst - beknopt overzicht van klachten, allergieën en ziektegeschiedenis - lijst van vrijwilligers voor (nacht)zorg en overige werkzaamheden - uitvaartverzekering - eventuele donorschap verklaring - eventuele laatste wensen lijst. Deze map kan al eerder dan de terminale fase handig zijn. Als je in een spoedsituatie de huisartsenpost opbelt, dan zijn sommige van dit soort gegevens nodig.
Sleutelkluisje.
Als mensen bedlegerig worden en er is geen partner, kan een sleutelkluisje handig zijn. Bij huurhuizen is dat nogal een procedure en kan dat beter tijdig aangevraagd worden.
De terminale fase.
Medische of zorghulpmiddelen Als mensen thuis gaan sterven, dan moet er op een gegeven moment een hoog-laag bed komen. Dat past lang niet altijd in de slaapkamer en je ziet dan ook vaak dat het hoog-laag bed in de huiskamer komt te staan, waarbij ruimte aan beide kanten moet zijn, om de patiënt makkelijk te kunnen verzorgen. Meestal gaat dit dan ook gepaard met een postoel. Dat is qua ruimte dan ook een ingreep in een huis. Daarnaast zijn er een aantal spullen nodig zoals: - vochtige washandjes[1], steeklakens/glijzeil[2], waskom, celstofmatjes of wasbare inco-matjes, potje vaseline voor de lippen en denta-swabs voor lippen- c.q. mondverzorging, drinkrietjes, tuitbekers, kartonnen nierbekkens, hydrofiele handdoeken, etc.
Verhalen en gedichten en overige sfeermakers Sommige mensen vinden het fijn om voorgelezen te worden. In de terminale fase is er behoefte aan speciale verhalen of gedichten. Op internet en in het boek Vervuld oud worden, vredig sterven staan wat suggesties.
[1] De zogenaamde vochtige washandjes voor ‘verzorgend’ wassen zijn gemakkelijk in het gebruik omdat niet met water en zeep gewerkt hoeft te worden. Er zit een beetje lotion in die verfrissend werkt en afdrogen is niet nodig.
[2] Een steeklaken op het bed is gemakkelijk om de stervende hoger op het bed te tillen. Je moet dan wel met zijn tweeën zijn. Dat is in de thuissituatie ’s nachts vaak niet het geval. Je kan daarom ook voor een glijzeil kiezen, dan kan je de patiënt alleen op bed verschuiven. Op YouTube zijn instructiefilmpjes te vinden over hoe dat werkt.