Waarom voorbereiden op oud worden en sterven thuis? In mijn werk in de thuiszorg heb ik gemerkt dat veel mensen weinig praktisch en geestelijk voorbereid zijn op het oud worden en sterven thuis, terwijl de overheid hier wel op aanstuurt. De oudere kan door een plotselinge aandoening opeens veel zorg en hulp nodig hebben. Maar thuiszorg wordt steeds minder en het is steeds meer de bedoeling dat we zelf mantelzorg organiseren. Het is daarom verstandig om eens na te denken over dit soort situaties. Mijn ervaring is dat als er plotseling veel hulp op meerdere terreinen (persoonlijke verzorging, administratie, huishouden, etc.) nodig is, dit veel meer coördinatie, mantelzorgers en kennis van je wensen vraagt dan we in korte tijd op comfortabele wijze kunnen realiseren.
Daarnaast zijn mensen niet vertrouwd met het stervensproces en zien zij veel verschijnselen als lijden, wat niet zo hoeft te zijn. Dit komt omdat we de geestelijke kant van het stervensproces niet (her)kennen. Daarbij wordt palliatieve sedatie als wondermiddel tot een rustige dood gezien. Maar is dat zo? Wat bepaalt vredig sterven?
Denk daarom eens na over hoe je thuis oud zou willen worden en hoe je zou willen sterven. Bovendien blijkt het voor de naasten heel fijn te zijn als je wensen bekend zijn ten aanzien van je uitvaart en afhandelen van je spullen mocht je onverwacht overlijden. Dus ga eens in gesprek hierover met je naasten. Dergelijke gesprekken blijken niet alleen op het fysieke praktische vlak, maar ook emotioneel en spiritueel hun voordelen te hebben.
Voor wie is voorbereiding op oud worden en thuis sterven verstandig? Voorbereiden op de ouderdom is zowel verstandig voor de alleenstaanden oudere als voor samenwonende ouderen omdat de één plotseling kan wegvallen. Veel ouderen zullen thuis 85 jaar of ouder worden en geschat wordt dat 25 tot 33% thuis zal sterven. Veel ouderen bereiden zich hier niet op voor en dat leidt regelmatig tot discomfort (50% van de ouderen boven de 75 jaar heeft bijvoorbeeld last van eenzaamheid), onrust of onvrede. Langzame achteruitgang op fysiek of cognitief gebied maakt dat het proces niet of laat wordt opgemerkt.
De meeste ouderen hebben eenmaal in de kwetsbare fase niet meer de energie om zich hiermee bezig te houden. Het blijkt in de praktijk verstandig te zijn om dit in de vitale fase te overdenken en aan te pakken, zoals je huis aanpassen, ontspullen, administratie voor je naasten toegankelijk maken, je mantelzorgvraag en aanbod (globaal) in kaart brengen, digitale nalatenschap regelen of een levenstestament opstellen in geval jezelf niet meer bij machte bent om te beslissen over zakelijke of medische kwesties. Ook blijkt bij plotseling overlijden dat het voor nabestaanden emotioneel heel moeilijk is als je wensen m.b.t. de uitvaart niet bekend zijn. Hetzelfde geldt voor de wensen met betrekking tot je sterfbed.
Wanneer lijkt dit relevant te zijn?
De leeftijd waarop voorbereiden nodig is, is moeilijk aan te geven. De een begint al op zijn zestigste te kwakkelen, de ander blijft vitaal tot hoge ouderdom. Maar in het algemeen geldt, dat dit in ieder geval verstandig is voor zeventig plussers. Denk hierbij aan de volgende situaties of feiten:
Plotseling zorg en hulp nodig hebben door val en botbreuk, acute aandoening of wegvallen partner Als er plotseling zorg en hulp thuis nodig is door een acute aandoening zoals botbreuk, CVA of hartinfarct, is het een overval op de kennissenkring en andere mantelzorgers die dan op vele gebieden niet weten wat te doen, waar wat te vinden of hoe het aan te pakken. Plotseling je partner verliezen en alleen verder moeten gaan op oudere leeftijd Als je tientallen jaren samen hebt geleefd, valt er een enorm gat als je partner weg valt. Naast het emotionele aspect, is er ook een praktisch aspect, daar veel stellen de taken verdelen. Kan je de taak van de ander zomaar oppakken? De vraag rijst daarom: ben je praktisch voorbereid op alleen leven? Wat zou je dan nodig hebben? Wat kun je nu doen om dat te vergemakkelijken? Denk dan bijvoorbeeld aan de administratie toegankelijker (laten) maken voor derden, contacten in de buurt versterken, jezelf afvragen wat is of wordt voor mij belangrijk in de laatste fase van mijn leven en hoe kan ik daar (meer) vorm aan geven?
Wanneer een huis minder geschikt is om alleen oud te worden
Een huis is minder of niet geschikt voor een oudere wanneer er bijvoorbeeld sprake is van een appartement zonder lift, een te kleine douchecabine of een met een hoge opstap, wanneer het huis valgevaarlijk is door drempels of losse kleedjes of omdat het te vol is voor een rollator. Ook kan het minder geschikt zijn als het huis door slechte isolatie niet warm te krijgen is, te geïsoleerd ligt voor dagelijks contact of te onderhoudsgevoelig is en de financiële armslag beperkt is. Wanneer meer zorg nodig is dan via thuiszorg beschikbaar.
Thuiszorg zal in de nabije toekomst sterk veranderen.
Door een te kort aan personeel en een enorme groei in het aantal ouderen zal de thuiszorg flink minder en anders ingevuld worden, zoals beeldzorg, internet consultatie, etc. Maar daarnaast zal het beleid ook sturen op meer invulling door de mantelzorg, door het tekort aan zorgverleners. Daarom ter overweging:
- Wie zou je zorg coördinator kunnen zijn in geval van acute zorg thuis?
- Op welke gebieden (vervoer, huishouden, boodschappen, klusjes, etc.)
- Zou mantelzorg nodig kunnen zijn?
- Wie zijn potentiële mantelzorgers en op welke gebieden?
- Welke vrijwilligersorganisaties kunnen je waarmee helpen?
- Is er een zorgcirkel in de buurt waar je je bij aan kunt sluiten?
Voordelen op het emotionele en spirituele vlak
Ook heeft voorbereiding op oud worden en thuis sterven voordelen op het emotionele en spirituele vlak. De ouderdom geeft immers beperkingen en niet iedereen kan daarmee omgaan, waardoor eenzaamheid, zingevingsproblemen of depressie op de loer liggen. Het is daarom bijvoorbeeld aan te raden jezelf als oudere af te vragen: wat is mijn bron van kracht, troost en inspiratie? Is deze gemakkelijk toegankelijk en zo nee wat is daarvoor nodig?
Daar in de kennissenkring er mensen wegvallen en je eigen levenseinde meer in het zicht komt, beginnen ook de volgende vragen relevant te zijn: Hoe kijk je tegen de stervensfase aan? Hoe kijk je tegen de dood en het hiernamaals aan? Wat is op het laatst voor jou belangrijk en weten je naasten dat? Hoe kijk je terug op je leven en wat wil je in dit licht met de rest van je leven?
Dergelijke vragen zetten een proces in beweging dat iets met de mens doet en vaak relevante zaken tijdig aan het licht brengt, waardoor er meer rust, realisme en helderheid voor jezelf en de naasten ten aanzien van de laatste fasen kunnen komen.
December 2025 Bart van Baarsen
www.arjuna.nl